Digitale en analoge schoolborden

Zodra digitale borden in beeld komen, lijkt het (volgens de leveranciers) aannemelijk om het analoge krijtbord als ouderwets de deur uit te doen.
Maar logisch is dit toch niet.
De argumenten kunt u hieronder lezen.
(Het onderstreepte zinsdeel hieronder is een downloadlink van het artikel dat we over dit onderwerp schreven.)

UW ERVARING MET HET SCHRIJVEN OP DIGITALE BORDEN
Vaak krijgen we bij onze bezoeken aan scholen te horen dat er met een digitaal bord geen fatsoenlijke schrijfles te geven is. Heeft u betere ervaringen met het digitale schoolbord, dan houden we ons hiervoor sterk aanbevolen. Bezoekers van deze website kunnen er zeer mee gebaat zijn om te weten met welk specifiek digitaal bord wél goed te schrijven valt.
Vooralsnog is het white-board, zoals u hieronder lezen kunt, geen vervanger en is het krijtbord voor de ‘schrijfles’ tot op heden niet vervangbaar gebleken.

André Kuipers op een basisschool
Op de achtergrond een digibord met twee krijtborden ernaast.

Inmiddels bereiken ons, na het artikel dat we over deze kwestie in JSW schreven, steeds meer berichten dat scholen niet meer als een kzk het analoge krijtbord ‘eruit doen’, maar zelf nadenken over de toepassingsmogelijkheden van beide borden en het ene niet meteen als een symbolische verwerpelijkheid voor het andere zien.

En wat blijkt... deze borden bijten elkaar niet!!

Joe Biden in China
Een goed doordacht aanbod van borden. Joe Biden op werkbezoek in een modellokaal in China. Tussen de krijtborden een contrastarm digibord.

Lees hieronder wat feiten, die door de belanghebbenden van de levering van digitale borden niet meteen zullen worden genoemd.

Nog even voor alle duidelijkheid, we zijn voorstanders van het digitale bord. We maken tenslotte zelf ook lesmateriaal dat op het digitale bord gebruikt kan worden. Het digitale bord is een schitterend extra leermiddel dat in alle scholen toepassing verdient.

Wel vinden we het zorgwekkend dat met het grootste gemak verworvenheden in de prullenbak worden gedeponeerd, die eeuwen lang hun schitterende mogelijkheden hebben geboden. Ook hebben we er moeite mee als er kritiekloos naar nieuwe ontwikkelingen wordt uitgekeken, alsof je je vakmanschap daarmee zou kunnen bewijzen.
De echte, vakkundige leerkracht kan ook zonder elektriciteit en afhankelijkheid van apparatuur fantastische lessen geven.
Goede en bewezen leermiddelen moeten niet zonder meer gedumpt worden, zoals fabrikanten van nieuwe materialen graag willen om daarmee voorgewende moderniteit uit te stralen.
We begrijpen deze handelwijze maar al te goed… Ten eerste zijn deze leveranciers uitsluitend uit op geld verdienen en ten tweede kennen ze de kracht en de mogelijkheden van het vorige bord niet eens…

Studente tijdens het oefenen van sierschrift...

HET KRIJTBORD
Het krijtbord is al enkele eeuwen in functie, zonder noemenswaardige veranderingen. Aanvankelijk waren deze borden van hout, overschilderd met een speciale schoolbordenverf (die overigens nog steeds in de handel is).
Daarna verschenen ‘glas’borden. Mooi egaal matglas, waaronder een donkergroen vlak was aangebracht. De vlakken waren nu veel regelmatiger om op te schrijven.
De achterkant van het vijfvlaksbord kon deze matglasplaat zelfs laten scharnieren, zodat je er bijvoorbeeld de kaart van Nederland of een doorsnede van de mens achter kon klemmen en daar weer overheen kon schrijven en kleuren. Het enige nadeel van deze borden werd door enkele leerkrachten ervaren, die soms met een knal van de liniaal op het bord om stilte verzochten…!!

Appelbloesem

Later werden de krijtborden superborden van geëmailleerd staal. Geheel vlak, zonder onregelmatigheden. We zien dat er niet zo heel veel snelle ontwikkelingen geweest zijn in het bord.
Totnogtoe was het bij de aanschaf van een analoog krijtbord niet zo dat al binnen korte tijd weer spijt kreeg van de aanschaf, omdat nieuwere borden al weer meer mogelijkheden boden (zoals dat nu bij digitale borden vaak wel het geval is).
Het analoge krijtbord is in dat opzicht een degelijk, betrouwbaar en duidelijk leermiddel gebleken. Nog altijd het meest gebruikte leermiddel en het symbool van het onderwijs, zoals bij elk nieuwsitem op journaal of in artikelen te zien is.

Het maken van een krijtbordtekening...

Het analoge krijtbord heeft vanaf het begin een duidelijke betekenis gehad. Het vlak was niet alleen om dingen uit te leggen, maar ook om langdurige mededelingen op te doen en eveneens geschikt voor feestelijke gelegenheden.

Een jarige vergeet een speciaal voor deze belangrijke gelegenheid gemaakt bord niet meer!

Het krijt verbeterde geleidelijk ook. Eerst bestonden er voornamelijk de taps toelopende ‘gezwavelde’ gele krijtjes, de krijtjes die zo kunnen piepen op het bord. Later kwam er ook het Anti-dustkrijt, dat, voorzien van een klein waslaagje, zodat er minder krijtstof aan de vingers bleef hangen, zelf ook minder krijtstof verspreidde. Deze krijtjes hoeven bij juist gebruik absoluut geen vervelende geluiden te veroorzaken.
Jammer was dat velen zich bij het schoonmaken van het bord beperkten tot wat de industrie hiervoor aanleverde: krijtborstels. Na twee keer een bord ermee schoon geveegd te hebben is zo’n verzameling viltlappen verzadigd van stof en wordt het nieuwe krijtstof alleen nog maar verspreid. Het uitkloppen ervan met een liniaal of tegen een muur is slechts een kort uitstel van het stof verspreiden. Deze ongezonde bezigheid wordt vaak ten onrechte aan kinderen uitbesteed.

Hoe dan wel?
Met een ruime spons en helder water is een bord snel weer schoon, terwijl het stof door de afvoer het lokaal verlaat. Met een trekker het bord daarna afnemen is niet meer dan logisch: het email is ook een soort glas en als je ruiten met een trekker snel kunt droogmaken, dan kan dat met een email-vlak net zo goed.
Trek je in horizontale streken van links naar rechts en leg je rechts een spons in de gleuf, dan loopt het water daar precies in, zodat je snel al het afvalwater opvangt en kunt verwijderen.
Sommigen menen dat er geen water op het bord mag worden toegepast. Niets is minder waar. De bordenfabrikanten bevelen bij hardnekkig achtergebleven sporen zelfs Ciff en een schuurspons aan.
Zo is elk bord weer goed schoon te maken.
Een stoffig krijtbord is dus beslist onnodig.
Het is alleen het gevolg van onoordeelkundig gebruik.

KLEUR VAN HET BORD
Krijtborden waren aanvankelijk zwart, soms later ook donkerbruin, maar de meeste zijn tegenwoordig donkergroen. Groen is de meest voorkomende kleur in de natuur en heeft optisch een rustgevende uitwerking.
Dit punt is in deze steeds onrustiger wereld van vandaag van groot belang!
De meeste leerkrachten realiseren zich bovendien te weinig dat ze zelf het grootste deel van de dag met de rug naar dat bord gekeerd staan. Daardoor realiseren ze zich minder dat de kinderen er de hele dag naar kijken.
Dit laatste schept verplichtingen. Er moet iets goeds te zien zijn en als dat niet zo is, moet het bord schoon en opgeruimd zijn.
Meestal staat er tekst op een bord en voor een ander deel zijn het getallen en sommen. Daarnaast wordt er ook op het bord getekend. Soms ten behoeve van de verduidelijking, soms ter herinnering en soms ten behoeve van feestelijke gelegenheden.
Sommige leerkrachten zetten er de weektaak op, anderen geven in verticale kolommen het laatste kwartaal erop weer, omdat aan het eind van het jaar veel verschillende datums een belangrijke rol spelen en kinderen vaak geen overzicht meer hebben van wat er nog te gebeuren staat.
Ook wordt de klassendienst erop vermeld en dingen die we allemaal niet moeten vergeten.

De bordtekening is uiteraard een geval apart. Niet elke leerkracht heeft er op de pabo (u weet wel, die school die competentiegericht onderwijs omarmt) evenveel training in gehad om er iets moois van te kunnen maken.
Om die reden hebben we dan ook in het artikel “Digitaal of analoog, een pleidooi voor beide schoolborden” van oktober 2008 in “Jeugd in School en wereld” een document aangeboden waarin veel tips voor een andere omgang met het krijtbord, waaronder ook aanwijzingen bij het tekenen op het schoolbord. U kunt dit hulpdocument aanvragen bij de Stichting Schriftontwikkeling.

Voor kinderen betekenen die schoolbordtekeningen erg veel. Ook al maakt de leerkracht er in eigen ogen iets ‘knulligs’ van, de waardering door de kinderen is groot te noemen! Durf te tekenen, is dan ook ons advies, ook al denkt u zélf er niet veel van te kunnen. Velen hebben we desondanks al weten over te halen en ze hebben allemaal ervaren dat ze voor hun moed beloond worden door de enthousiaste reacties van de kinderen.

Dit zijn zo ongeveer de belangrijkste taken van een krijtbord. Meestal wordt het gebruikt voor een uitleg, waarbij soms schematische schetsen, soms woorden en/of getallen de uitleg van de leerkracht duidelijker maken. Kenmerkend voor dit soort bordgebruik is ook dat de uitleg onder de handen van de leerkracht groeit. Er ontstaat geleidelijk aan een uitwerking. De leerling heeft de gelegenheid om mee te denken bij het ontstaan van het geheel.
Eigenlijk is zo’n bord alle uren van de dag beschikbaar voor actieve uitleg. Dat is ook een belangrijke eigenschap van een schoolbord. Wanneer het ook maar nodig is, er kan meteen iets aan een grotere groep worden verduidelijkt. Het schoolbord is hiermee het meest gebruikte leermiddel in het onderwijs.

WHITE-BOARD
Na verloop van tijd werd er steeds minder goed opgeleid. Hoe je een krijtbord bijvoorbeeld goed schoonhoudt, is slechts aan enkelen bekend. Het koor van mopperaars op het krijtbord, werd daardoor onnodig groot. Het krijtbord werd zelfs verdacht i.v.m. leerlingen die allergisch waren voor stof.
Als we dit laatste ernstig nemen, moeten we dergelijke kinderen het bezoeken van een school in zijn geheel afraden. Het meeste stof op een school wordt namelijk veroorzaakt door de mensen in de school zélf. De afgestorven huidcellen vormen het grootste aandeel in het schoolstof.
Een whiteboard spiegelt en de letters worden doorgaans te klein geschreven...

Door het verkeerde imago van het krijtbord, kon het werk- en aantekenbord uit het bedrijfsleven, het white-board, een kans maken in het onderwijs. Sommige gemeentebesturen waren zelfs zo rigoureus om alle krijtborden in één keer te vervangen door white-boards. Deze waren echter ontworpen voor vergaderingen en als memo-board, zoals velen ook thuis een white-boardje gebruiken om de belangrijkste dingen te onthouden.
Het glimmende oppervlak is uiteraard niet geschikt voor een klaslokaal (waar het dan ook niet voor ontworpen was) en de helft van de groep zit tegen een spiegelend vlak aan te kijken. De rest van de groep zit in elk geval de hele dag lang tegen een wit vlak aan te kijken, dat een stuk minder rustig oogt dan het matte donkergroene vlak.

Doordat er met een soort pen op werd geschreven, ging men deze pen net zo gebruiken als elke andere pen. Er werd vanuit de vingers bewogen, waardoor de letters veel te klein werden geschreven.
Een krijtje, dat korter is en binnen de hand komt te liggen, activeert de armbeweging vanuit de schouder en dat levert vanzelf grotere letters op, die ook nog van achter uit de klas gelezen kunnen worden.
Dat white-boards minder stoffig waren, bleek ook niet het geval te zijn. De kleurstof van de stiften droogt op en valt na verloop van tijd in de gleuf. Ook de white-board-borstel verspreid bij het uitvegen stof. Nog afgezien van de chemische middelen die gebruikt moeten worden om het bord na verloop van tijd écht schoon te krijgen. Een white-board oogt binnen korte tijd verschrikkelijk ‘grauw’.
Geen lust voor het oog, zoals een mooi schoon groen krijtbord dat beslist wél kan zijn.
Hierboven lazen we al dat een schoolbord uitstekend is te gebruiken en schoon te houden als je weet hoe je het met spons en trekker steeds weer snel schoonmaakt.
Inmiddels had men in het bedrijfsleven niet stil gezeten en was er een nieuw ‘white-board’ ontwikkeld: het digitale bord.

Het digitale bord is dus niet voor de school ontworpen.
Wat zijn dan de verschillen in toepassing, vergeleken met het krijtbord?

Als je bijvoorbeeld bij een incompanytraining een uurtje of anderhalf instructie krijgt d.m.v. een digitaal bord is dat alleen maar handig. Dergelijke evenementen zjin gespreid over de totale werktijd.
In vergelijking met de bekende ‘flapovers’ of white-boards is dat voor instructeur en cursist een stuk handiger. Een werknemer zit dan slechts een beperkte tijd in het halfduister te kijken, want wat dat betreft lijkt er sinds de uitvinding van de dia’s nog niet zo heel veel veranderd. Tot zover de praktijk in het bedrijfsleven.

We kijken nu eens naar het bordgebruik op een school.
Zo’n krijtbord is doorlopend in functie. Niets houdt de leerkracht tegen om er instant gebruik van te maken. Tenzij het hele bord is volgeschreven, kan op elk moment iets worden toegevoegd.
Je zou het dus ook zo kunnen formuleren:
Een digibord is een bord dat kort en snel veel informatie kan verwerken en demonstreren. Een krijtbord kan langzaam en geleidelijk informatie verzamelen en kan daarmee langdurig in beeld blijven.
U ziet het: totaal verschillende en vrijwel onvergelijkbare opties van beide, totaal verschillende leermiddelen.

Steeds meer scholen laten zien dat ze zelf wel in staat zijn om de beste leermiddelen te herkennen.

Hoe is de praktijk van het digitale bord in het onderwijs?
Het bord moet, als het een vervanging is van het analoge bord, de hele dag aanstaan!!
Maar, omdat het contrast nog vaak veel te laag is, moeten kinderen en onderwijzer daarvoor de hele dag in het halfdonker zitten. Onderwijzers en kinderen verworden daarmee tot silhouetten!

Leerkracht verworden tot silhouet...

Ook kijken veel kinderen naar de weerkaatsing van de spot. Er is altijd een centrale lichtplek (links boven in de foto).

Modern onderwijs in de twintigste eeuw en we hebben weer de hele dag de lichtomstandigheden van het schooltje uit het Openluchtmuseum! En buiten schijnt de zon…

Werken in het duister in het derde millennium...!! En wat jammer dat het bord niet omhoog of omlaag te verschuiven is...!

Handig als je in je eigen schaduw moet schrijven en nog wel boven je macht…
Wat is die stift dik...!

En wat nu, als de apparatuur het laat afweten?
Oeps…!

Soms werkt het niet meer. Kunnen we ook nog zonder apparatuur goed lesgeven?

Een analoog krijtbord heeft geen problemen met veel licht. Daar wordt het beeld alleen maar duidelijker van.

Mimicry bij wesp en zweefvlieg. Het linkerbord van een vijfvlaksbord, vlak naast het raam. Het licht maakt de afbeelding alleen maar duidelijker.

Een dergelijke afbeelding op het schoolbord blijft zeker een tijd staan en kinderen vergeten dit doorgaans niet meer.

We vragen wel eens aan studenten of leerkrachten tijdens een lezing of ze zich nog iets herinneren van een bordtekening vroeger. Vrijwel zonder uitzondering heeft iedereen wel een bepaalde herinnering aan een bordtekening waar een leerkracht de moeite voor genomen had. Vaak zonder zich de impact ervan te realiseren.
Het bestendige van zo’n bordtekening is dan ook een waarde op zich. De maatschappij is al zo vluchtig geworden, dat een bordtekening die een tijdje in beeld blijft daar een rustgevende factor in is.

De werking van de kraan...

Het digitale bord heeft als groot voordeel (voor de leerkracht) dat allerlei materialen rustig thuis kunnen worden voorbereid en ’s avonds nog op het netwerk van de school kunnen worden geplaatst. Zo staat alles klaar om de volgende dag gebruikt te kunnen worden.
Maar… hierin schuil tevens een gevaar.
Het maken van een diapresentatie bijvoorbeeld maakt het invoeren van teveel tekst tot een reëel gevaar. Er ontstaat door al die snel wisselende dia’s, met soms veel te veel tekst, vooral voor de zwakkere leerling het risico van ‘informatie overkill’.
Op een krijtbord, ontstaat de informatie geleidelijk. Iedereen kan meedenken met het ontstaan van het eindresultaat. De informatie komt, geleidelijk aan toenemend, binnen.
Het is helemaal waar dat we met alle nieuwe dingen moeten leren omgaan. Maar een leermiddel als een digitaal bord roept een teveel aan informatie haast vanzelf op.
Nog altijd is niet bewezen dat het onderwijsresultaat bij het gebruik van een digitaal bord beter is.
Eigenlijk wisten we dat al.
De kwaliteit van het onderwijs hangt namelijk ook niet af van het gebruikte onderwijssysteem of materialen, maar van de kennis en vaardigheid, van de kwaliteit dus, van de leerkracht.

AAN OF UIT?!?
Na een actie op het digitale bord ontstaat de brandende vraag: moet het digitale bord hierna aanblijven? Het is een stroomverslindend apparaat en als de lamp het begeeft is de vervangingswaarde dermate hoog, dat het bijna het overwegen waard is om een nieuwe beamer aan te schaffen, die vast al weer meer mogelijkheden heeft. Want de ontwikkelingen in de digitale bordenindustrie volgen elkaar snel op en de concurrerende merken hebben allemaal aantrekkelijke bijzonderheden. Waarom maken ze niet al dat aantrekkelijks in één bord?

Aan het bezwaar dat de wrijfweerstand van digitale borden te klein is (de borden zijn te glad), weten sommige borden tegemoet te komen. Die hebben wél een wat stroever, mat vlak om op te schrijven. Eén soort komt met een wit folie dat over het bestaande vijfvlaksbord geplakt kan worden. Als je dat op het middenvlak doet, heb je nog twee analoge, groene krijtborden over. Dat maakt het allemaal weer wat dragelijker voor de kinderen om naar te kijken. De beamer kan in sommige gevallen aan het bord worden bevestigd en schijnt dan schuin op het bord. Zo is er minder van storende slagschaduw sprake.

Allemaal overwegingen om tot een verantwoorde keuze te komen bij het aanschaffen van totaal nieuwe leermiddelen, die zich uitsluitend lijken te kunnen manifesteren als andere het veld ruimen…