Bespreking Alpha L2 bloklettertype voor volwassenen?

Op de website http://www.font.alphal2.org/images/presentation_eng.pdf wordt een letterfont te koop aangeboden.

De auteur vroeg ons wat we er van vonden.

Alpha L2 is een lettertype dat speciaal is ontwikkeld voor de alfabetiseringslessen voor volwassen anderstaligen.

We hebben teruggeschreven dat we met een dergelijke ontwikkeling van lettervervormgeving niet blij zijn. Je mag geen producten verkopen als de kwaliteit er ervan apert (en op vakkundige gronden aantoonbaar) onder de maat is.

We vinden dat je juist aan volwassen anderstaligen superkwaliteit moet aanbieden. Je kunt niet zelf letters gaan maken als je niet in lettervormgeving bent opgeleid.

Juist anderstalige volwassenen moeten een cultureel correct letterfont aangereikt krijgen, waarvan het geheel en de onderdelen aan lettervormgevingseisen voldoen. Geen enkele praktijk, ook (en juist) niet het onderwijs aan anderstalige volwassenen, rechtvaardigt het aanleveren en gebruik van een cultureel en typografisch incorrecte lettervormgeving.

We geven hier onze onderbouwde analyse, aan de hand van handgemaakte voorbeelden.

Hoewel dit laatste feitelijk niet nodig is (http://www.iusmentis.com/auteursrecht/citeren/beeldcitaat/)

Niet alleen stellen we vast dat dit lettertype (waarvoor betaald moet worden) niet deugdelijk is, maar we bieden tegelijktertijd een door de Stichting Schriftontwikkeling ontwikkeld blokschriftfont aan dat u gratis bij ons kunt aanvragen (Zie voor een voorbeeld het einde van deze pagina). Dit blokschriftfont is geheel onderbouwd en bevat daarmee uitsluitend verantwoorde lettervormgeving.

Hier ziet u de letterkaart van het font.
(Bron http://www.font.alphal2.org/presentatie_AlphaL2.pdf)

Opvallend is dat op de website van dit font te lezen is dat het om ‘lopend blokschrift’ gaat, terwijl elke letter juist uit losse onderdelen is opgebouwd. (Zie voor een écht lopend blokschriftfont onderaan deze pagina)

Een eerste indruk: Opvallend is dat de minuskels (kleine letters) op de cirkel als grondvorm zijn gebaseerd, terwijl de KAPITALEN en de cijfers een ellips als grondvorm kennen.

Het cijfer 9 is dramatisch vormgegeven. Een soort misvormde leter ‘g’. Historisch en typo-/kalligrafisch onverklaarbaar.

De spaties van de minuskels (kleine letters) zijn in de titel absoluut te klein.

De spaties van de KAPITALEN zijn volgens een duidelijke, maar totaal verkeerde regel aangebracht: de ruimte tussen de breedste plaatsen van een letter zijn gelijk. Dit is echter geen correcte wijze van spatiëren, zoals heel duidelijk te zien is tussen I en J en ook tussen L en M. Daar ontstaat een veel te groot ‘gat’.

Ook is niet duidelijk welke afstand en waarom als uitgangspunt is gekozen. De naam van het font is in elk geval geheel anders en veel te krap gespatieerd.

Sommige kapitalen zijn niet goed van vorm: het zijn vergrote minuskels (M, N & Y. Deze laatste hoort de wijnglas-vorm te hebben.). De w en de W hebben beide de, bijna klassieke, fout: het midden omspant niet de gehele kapitaalhoogte (KAPITALEN ZIJN ALTIJD EVEN HOOG) De Engelsen noemen deze letter naar de oorsprong dan ook niet voor niets ‘double V’ = VV = W

Hieronder enkele opmerkingen bij een dergelijk lettertype dat bedoeld is gebruikt te worden bij de ontwikkeling van het handschrift van anderstalige volwassenen. Als het alleen ging om een letterfont zoals er zovele zijn, met vormgevings en spatiëringsfouten, dan zouden we hier niet over geschreven hebben. Maar omdat dit bedoeld is om ingezet te worden bij de ontwikkeling van het handschrift betreft het ons onderzoeksgebied. We zetten ons van de Stichting Schriftontwikkeling in voor de ontwikkeling van zuivere handschriften en we menen dat via dit lettertype daar niet aan wordt voldaan. Bovendien kost het lettertype geld en daar hoort dan vervolgens kwaliteit voor geleverd te worden. Dit is echter aantoonbaar niet het geval…

LOPENDE BLOKLETTER?

Allereerst moet worden gezegd dat we de keuze voor een blokletter voor anderstalige volwassenen niet duidelijk begrijpen. Velen van hen zijn ook ouder en maken daarom het meestal verbonden schrift van hun kinderen mee. Op vrijwel elke basisschool wordt verbonden schrift aangeleerd.

We weten uit ervaring dat de motorisch mogelijkheden van volwassenen niet anders zijn dan die van kinderen, zij het dat ouderen vaak wat langzamer leren.

Verbonden schrift

Bij volwassenen die het blokschrift wordt aangeleerd, doen zich dan ook dezelfde bezwaren voor als bij kinderen. Op onze blokschriftpagina worden deze bezwaren uiteengezet.

Daar is ook het verschil te lezen tussen ‘blokletters’ en ‘blokschrift’. Voor de duidelijkheid: bloklettters zijn uit losse delen (bolletje – stokje) opgebouwd, terwijl in blokschrift elke letter (op drie uitzonderingen na: i, t, f) in één doorgaande haal geschreven wordt. We noemen letters die uit losse delen (halen) worden opgebouwd dan ook ‘staand’, terwijl schrift waarbij elke letter in één doorgaande haal wordt geschreven ‘lopend’ heet.

Rechte lijnuiteinden

Op de website van blokletterfont Alpha 2 wordt deze laatste letter als ‘lopende blokletter’ aangeprezen.

Het is de auteur ervan kennelijk niet duidelijk wat onder lopend schrift wordt verstaan.

Eén van de psychomotorische eigenschappen van letters is de ‘halenstructuur’. De gebogen lijndelen ervan zijn idealiter geen cirkeldelen, maar parobolen.

Een ellips is beter dan een cirkel. Er is maar één cirkel en de hand is doorgaans niet voldoende in staat om een perfecte cirkel te trekken. Er bestaan uiteraard veel meer ellipsen, van bijna ronde, tot behoorlijk platte.

We staan het liefst een 1:2-ellips voor (breedte-/hoogteverhouding), omdat deze didactisch helder is uit te leggen.

Marius Lindeman gebruikte in zijn blokschriftdeel van “Mijn eigen handschrift” ook een op ellipsen gebaseerd blokschrift.

Mijn Eigen Handschrfit van Marius Lindeman

Halenstructuur en parabolische lijndelen

MEER FOUTEN

Vervolgens zijn er diverse lettervormgevingsfouten gemaakt, waarvan een aantal zeer klassieke.

Allereerst is het uiteinde van elke streek plat. Dit is een fout die we ook tegenkomen in de blokschriftmethode “Schrijven leer je zo” (uitgeverij Elsevier), waarin een drukletterfont als uitgangspunt is gebruikt.

Een pen heeft tegenwoordig een ronde punt. Bijgevolg moet elke haal halfrond eindigen.

Streekuiteinden

In het tweede voorbeeld laten we zien hoe het einde van de streek er uit had moeten zien.

(Wordt vervolgd)

EIGEN BLOKSCHRIFTFONT STICHTING SCHRIFTONTWIKKELING

De Stichting Schriftontwikkeling houdt zich bezig met het ontwikkelen van een zo goed mogelijk schrift voor gebruik in onderwijs en maatschappij.

Hiervoor ontwikkelde de Stichting Schriftontwikkeling al eerder twee fonts, die in de methode “Schrift” (uitg. ThiemeMeulenhoff) zijn toegepast.

Het gaat hierbij in het ene geval om een verbonden schrift, waarvan de lussen niet meer ‘verhaken’, zoals dat doorgaans in schrijfmethodes het geval is. Dit schrift heeft, zoals het in de schriftgeschiedenis eeuwen te doen gebruikelijk was, de KAPITALEN als hoofdletters, die niet aan het woord verbonden worden. Dit gebruik van KAPITALEN als hoofdletters zonder ze te verbinden is inmiddels gekopieerd door een schrijfmethode van Noordhoff, die daarbij de onverklaarbare titel ‘Aan elkaar’ heeft meegekregen. Overigens heeft deze schrijfmethode de luszone hoger dan de rompzone, waardoor de luszones elkaar alsnog overlappen. Het is jammer dat ze bij de overstap naar een ander lettertype niet tegelijkertijd de luszone voldoende hebben verkleind om weer niet aanleiding te geven tot lus- en regelverhaking.

Naast dit verbonden schrift heeft de Stichting Schriftontwikkeling een ergnomisch en effectief blokschrift ontworpen voor kinderen in de bovenbouw van de basisschool.

Veel kinderen willen in de bovenbouw ‘los’ gaan schrijven. Voor een deel wordt dit veroorzaakt door ‘anders’ te willen schrijven dan is aangeleerd, voor een belangrijk ander deel wordt dit veroorzaakt doordat veel kinderen om hen heen ‘los’ gaan schrijven. In het voortgezet onderwijs is het een zéér veel voorkomende gewoonte. Er wordt dan meestal een blokschrift geschreven dat nergens is geïnstrueerd, maar gewoon van elkaar wordt overgenomen.

Dit blokschrift is niet alleen zéér inefficient van verhoudingen en constructie (meestal zijn de letterrompen meer breed dan hoog, terwijl onduidelijk is of delen van de letter los moeten worden uitgevoerd of aan elkaar) maar doordat niemand leert hoe je met letterspaties moet omgaan in blokschrift, worden de letters doorgaans gewoon tegen elkaar aan geschreven. De terechte vraag rijst dan zelfs of je nog wel van ‘los’ schrijven kunt spreken.

Voorbeeld breed, spatieloos blokschrift

Voorbeeld breed, spatieloos blokschrift

Doordat de letterrompen meer breed dan hoog zijn (liggende letterrompen) moet de hand zich vaak verplaatsen (opschuiven). Hierdoor is er zéker geen ruimte meer voor een goede letterspatie, waardoor de woordvorming ernstig te lijden heeft. (Zie voor meer begrip over de letterkennis van het blokschrift ook bij ‘Blokschrift’ aan de rechterkant van deze pagina.

De oplossing hiervoor heeft de Stichting Schriftontwikkeling gevonden in een oud principe, dat al in de Renaissance door de zéér professionele schrijvers werd gebruikt: ‘staande letterrompen’. De letterrompen zijn dus meer hoog dan breed. Voor een goede didactische toepassing is gekozen voor de breedte-/hoogteverhouding 1:2. Deze verhouding is eenvoudig uit te leggen en de kinderen kunnen er daarom dan ook aan gehouden worden.

Dit lettertype, dat kenners zullen herkennen als de ‘skelet’letter van het Italic, wordt zoveel mogelijk in één doorgaande haal geschreven (dit heet officiëel ‘cursief’. Dit betekent ‘lopend’).

U ziet het lettertype hier als voorbeeld.

U ziet het lettertype hier als voorbeeld. Als u op het voorbeeld klikt krijgt u in elk geval een betere afbeelding. U kunt dan nogmaals klikken voor een uitstekende vergroting van dit lettertype.

In juni 2009 heeft een kind uit een groep 5 van een basisschool er zelfs een handschriftwedstrijd mee gewonnen. Hier ziet u een resultaat van haar vooroefeningen:

Resultaat vooroefening van de handschriftwedstrijd - meisje 9 jr

We merken op dat dit lettertype niet als ‘schermletter’, maar als gebruiksletter op papier is ontworpen. Door de lichte helling van de neerhalen (5 graden) is het voor het scherm lastig om de schermpixels goed te vullen.

U zult echter bij het uitprinten merken dat het om een zeer fraai lettertype gaat, dat makkelijk schrijfbaar is (de letters worden bijna allemaal in één doorgaande haal geschreven) en van uitmuntende letterspaties is voorzien. Zoveel mogelijk hebben letters ‘afhaaltjes’, omdat deze tenminste zoveel mogelijk het toepassen van kleine letterafstanden garanderen.

De KAPITALEN zijn even hoog als de stokletters, de t uiteraard uitgezonderd, omdat deze altijd kleiner is. De KAPITALEN zijn anderhalf keer de romphoogte. Meer is nooit nodig.

Als u een mailtje stuurt naar info@schriftontwikkeling.nl en vraagt naar het ‘cursief blokschriftfont’, krijgt u het font toegestuurd. Er is ook een ‘outline’-versie bij, zodat u het kunt gebruiken voor instructiedoeleinden.